Malaysia là một trong những đất nước thân thiện và ổn định nhất Đông Nam Á. Nhiều thập kỷ tăng trưởng kinh tế bền vững và ổn định chính trị đã khiến cho Malaysia trở thành một trong những nước năng động và giàu có nhất trong khu vực.

Đất nước Malaysia được chi làm hai phần: bờ phía tây thường được gọi là bán đảo Maylaysia và bờ phía đông nằm trên đảo Borneo, được ngăn cách bởi khoảng 750km đường biển Đông. Bán đảo Malaysia có chung biên giới với Singapore về phía đông, là nơi tập trung 11 trên tổng số 13 bang của đất nước này: Perlis, Kedah, Terengganu, Kelantan, Penang, Perak, Malacca, Pahang, Selangor, Johor và Negeri Sembilan. Thủ đô Kuala Lumpur là một trong ba vùng lãnh thổ của Malaysia cùng với Lubuan và Putrajaya. Phía đông Malaysia chỉ có hai bang Sabah và Sarawak, có chung đường biên giới biển với Thái Bình Dương về phía đông bắc.

1. Điều kiện tự nhiên

Vị trí địa lý

- Nằm trong khu vực Đông Nam Á

- Bao gồm 13 bang chia thành 2 vùng địa lý

- Bán đảo Malaysia (Tây Malaysia) phía bắc giáp Thái Lan, phía đông giáp Biển Đông, phía nam giáp eo biển Singapore, phía tây giáp eo biển Malacca. Gồm chín lãnh thổ quốc vương hồi giáo (Johor, Kedah, Kelantan, Negeri Sembilan, Pahang, Perak, Perlis, Selangor và Terengganu), hai bang dưới sự lãnh đạo của Thống đốc (Malacca và Penang), và hai lãnh thổ liên bang (Putrajaya và Kuala Lumpur)

- Malaysia hải đảo (Đông Malaysia) gồm hai bang Sabah và Sarawak ở phía Bắc đảo Borneo, giáp Brunei và Indonesia

Đất nông nghiệp.(st)

Diện tích: Toàn bộ: 329,847 km², Đất liền: 328,550 km², Hải phận: 1,703 km²

- Diện tích đất trồng: 5,46%

- Diện tích đất thường xuyên sử dụng để trồng trọt, cày cấy: 17,54%

- Diện tích đất khác: 77% (2005)

- Đất ruộng: 3.650 km2 (2003)

Biên giới: Đường biển: 4,675 km (Bán đảo Malaysia- 2068 km; Đông Malaysia - 2607 km)

Địa hình

Có nhiều đặc điểm địa hình tương tự ở cả Tây và Đông Malaysia với những đồng bằng ven biển xen giữa những đồi rừng dày đặc và núi non, điểm cao nhất là Núi Kinabalu ở độ cao 4,095.2 mét (13,435.7 ft), cao nhất Đông Nam Á, trên đảo Borneo. Phía Tây của Malaysia là các vùng núi Treng-ga-nu, Ca-me-rôn và các dãy núi chạy từ Bắc xuống Nam tiếp giáp với các vùng đất thấp ven biển, dân cư đông đúc. Rừng mưa nhiệt đới nằm ở vùng đồi núi Sabah và Sarawak thuộc miền Đông Malaysia và phía Bắc của đảo Borneo (Ki-li-man-tan).

Tài nguyên thiên nhiên:

Malaysia rất giàu tài nguyên khoán sản. Các loại quặng kim loại chính là thiếc, nhôm, đồng và sắt. Rất nhiều các kim loại thứ yếu khác được tìm thấy như mangan, antimon, thủy ngân, bôxit và vàng. Việc sản xuất thiếc tạo nên một trong những trụ cột cho kinh tế phát triển. Thiếc thường được tìm thấy ở những bãi bồi phù sa dọc triền dốc phía tây của nhánh chính vùng Tây Malaysia và những bãi bồi nhỏ hơn ở bãi biển phía tây của bán đảo. Tuy nhiên, khoáng sản giá trị nhất của Malaysia là dầu khí và khí ga tự nhiên. Các dàn khoan đều được đặt ngoài khơi, cách xa các bãi biển của vùng bán đảo và Sarawak. Ngoài ra, Malaysia có trữ lượng lớn than, than bùn, gỗ, đất sét, cao lanh, silica, đá vôi, barite, phốt phát, đá granite, đá mable và tiềm năng thủy điện rất lớn.

2. Khí hậu

- Khí hậu xích đạo mưa nhiều đặc trưng bởi những cơn gió mùa tây nam (tháng 4 tới tháng 10) và đông bắc (tháng 10 tới tháng 2). Lượng mưa thay đổi theo mùa hơn là thay đổi theo nhiệt độ. phía Tây có lượng mưa tới 2.500 mm

- Thiên tai: ngập lụt, lở đất, núi lửa.

- Vấn đề môi trường: ô nhiễm không khí do khí thải công nghiệp và phương tiện giao thông, ô nhiễm nguồn nước do chất thải chưa qua xử lý, chặt phá rừng, khói, bụi mù từ các đám cháy rừng ở Indonesia

3. Xã hội

Dân số  (2007)

- Tổng số dân: khoảng 28 triệu người

- Cơ cấu dân số: 0-14 tuổi: 32,2% ; 15-64 tuổi: 63,4%; 65 tuổi trở lên: 4,4 %

- Tốc độ tăng dân số: 1,99%

- Tỷ lệ sinh: 17,6 người/nghìn dân

- Tuổi thọ trung bình: Nam: 71,9 tuổi, Nữ: 76,4 tuổi

- Tổng lực lượng lao động: 10.889.500 người

-  Tỷ lệ thất nghiệp: 3,2%(cập nhật 14/12/2007)

Dân tộc

-      Người Malay: 50.4%

-      Người bản xứ khác Malay (Bumiputera): 11%

-      Người gốc Hoa 23.7%

-      Người gốc Ấn: 7.1%

-      Các dân tộc khác: 7.8%

Tôn giáo

- Đạo Hồi Sun-ni 60,4%

- Đạo Phật 19,2% (người Campuchia theo Tiểu Thừa, người Việt Nam theo Đại Thừa).

- Đạo Khổng, đạo Lão và các đạo Trung Quốc truyền thống khác: 2,6 %

- Đạo Cơ đốc: 9,1 %

- Hindu: 6,3%

- Tôn giáo khác: 2,4%(điều tra dân số 2000)

Ngôn ngữ

- Tiếng Malay (Bahasa Melayu) (ngôn ngữ chính thống): trên %

- Tiếng Anh, tiếng Trung Quốc: %

- Tiếng Tamin

4. Thể chế và cơ cấu hành chính

Malaysia là đất nước theo chế độ Dân chủ quốc hội với một nền quân chủ lập hiến. Quốc vương là người đứng đầu nhà nước, được bầu theo nhiệm kì 5 năm một lần. Quốc vương sẽ được bầu lên là một trong các Sultans, tức là người đứng đầu thừa kế các Quốc vương Hồi giáo của 9 bang: Perlis, Kedah, Perak, Selangor, Negeri Sembilan, Johor, Pahang, Terengganu và Kelanta. 4 bang khác là: Melake, Pulau Pinang, Sabah và Sarawak theo chế độ Thống đốc, không tham gia vào việc lựa chọn ngôi vua, người đứng đầu bang gọi là Yang DiPertua Negeri hay còn gọi là thống đốc bang.

Hệ thống chính phủ tại Malaysia theo sát hình thức hệ thống nghị viện Westminster. Từ khi độc lập năm 1957, Malaysia đã nằm dưới sự điều hành của một liên minh đa đảng, được gọi là Barisan Nasional (trước kia gọi là Liên minh)

- Các lãnh đạo chủ chốt hiện nay:

Quốc vương: Mizan Zainal Abidin (nhậm chức từ năm 2006)

Thủ tướng: Đa-tô Xơ-ri Áp-đu-la Ha-gi A-mát Ba-đa-uy (Dato Seri Abdullah Bin Haji Ahmad Badawi)

- Đảng phái chính trị:

Mặt trận Quốc gia (Barisan National - BN) gồm 3 đảng chính là:

Tổ chức dân tộc Mã Lai thống nhất (UMNO).

Hội người Mã gốc Hoa (MCA).

Hội người Mã gốc ấn (MIC).

- Các đảng khác

Đảng Hồi giáo Malaysia (PAS).

Đảng Dân chủ Hành động (DAP).

Đảng Công lý Quốc gia (Keadigan).

Đảng Tinh thần 46 (Semangat 46). Ngày 6/10/96 , đảng này đã tuyên bố giải tán và xin ra nhập trở lại UMNO.

Từ khi Malaysia giành độc lập đến nay, UMNO cùng liên minh của mình liên tục cầm quyền.

5. Hệ thống pháp luật

Hệ thống pháp luật của Malaysia chủ yếu dựa theo thông luật (Common law) của Anh Quốc. Ngoài ta cũng có các bang luật (State laws) được đưa ra bởi Hội đồng lập pháp bang áp dụng trong một bang cụ thể.

Hiến pháp Malaysia cũng đưa ra một hệ thống tòa án kép đặc biệt dựa trên secular law (luật dân sự và luật hình sự) và luật hồi giáo sharia. Luật Hồi giáo được áp dựng với các tín đồ Hồi giáo trong các vấn đề liên quan đến tôn giáo và gia đình như việc giám hộ con cái, ly hôn, thừa kế,

Tòa án dân sự bao gồm tòa án liên bang và các tòa án phúc thẩm

Hệ thống tòa án Sharia bao gồm tòa án phúc thẩm Sharia, tòa án tối cao Sharia và các tòa án phụ trợ thuốc cấp bang. Phán quyết ở các tòa án Sharia không thể kháng cáo ở các tòa án phúc thẩm dân sự.

6. Lịch sử

Từ thế kỷ 16 trở về trước các tiểu vương quốc trên bán đảo Malaysia thường bị các vương quốc ở Nam Thái Lan và Indonesia đô hộ. Sau này các nước phương Tây như Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Hà Lan, Anh đã tới vùng này chiếm Malaca, Sabah, Singapore... Năm 1896, Anh lập Liên hiệp các quốc gia Mã lai gồm các tiểu bang Perak, Selagor, Negri Sembilan và Pahang. Một số tiểu bang khác (Johor, Keda, Perlis, Kelantan) cũng nhận sự bảo hộ của Anh mặc dù không tham gia Liên hiệp.

Năm 1941, Nhật chiếm bán đảo Malaysia, năm 1946, Nhật đầu hàng. Anh định lập lại chế độ thuộc địa nhưng gặp phải sự chống đối mạnh mẽ của nhân dân Malaysia. Năm 1948, Anh buộc phải ký với các tiểu vương hiệp ước thành lập Liên bang Malaysia, công nhận chủ quyền của các tiểu vương, trừ Penang và Malaca trước là lãnh thổ của Anh, các bang này có thống đốc bang. Hội nghị Luân đôn 1956 quyết định trao trả độc lập cho Malaysia. Ngày 31/8/1957 Liên bang Malaysia trở thành quốc gia độc lập, theo chế độ quân chủ lập hiến. Ngày 16/9/1963, bang tự trị Singapore gia nhập Liên bang Mã lai. Đến năm 1965, quan hệ giữa Chính phủ Liên bang với Bang tự trị Singapore trở nên căng thẳng và ngày 9/8/1965, bang tự trị Singapore tách khỏi liên bang Mã Lai trở thành nước Cộng hòa Singapore.

7. Văn hóa

Văn học và tác phẩm

Malaysia là một nước giàu có về di sản văn học như các câu chuyện cổ tích, các bài văn xuôi, pantun, seloka, syair,... hầu hết tồn tại qua truyền khẩu, bằng bản viết tay được truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác.

Ẩm thực

Nét đặc trưng của văn hóa ẩm thực Malaysia là sử dụng các nguyên liệu tự nhiên, tươi sống, có nhiều màu sắc của các loại quả thiên nhiên. Món ăn sử dụng khá nhiều các hương vị được chế biến từ nguyên liệu hoa hồi. Vị của các món ăn truyền thống Malaysia thường khá cay, béo và hơi ngọt.

Malaysia là vùng đất của những món ăn giàu hương liệu. Hàng trăm năm trước, gia vị là một đề tài nóng bỏng và cũng là nguyên nhân của những cuộc chiến hương liệu trên dãy đất này bởi các nước thực dân phương Tây. Những nguyên liệu truyền thống của Malaysia bao gồm: rau mùi, tiêu, bột đậu khấu, cây hồi, nghệ tươi, gừng và cỏ cà ri, tỏi, hành...

Là đất nước mang nét đặc trưng của quốc gia nông nghiệp luá nước, do đó cơ chế bữa ăn của người Malaysia thường được xếp theo thứ tự ưu tiên: Cơm, rau, cá, thịt, tương tự như Việt Nam. Vì vậy, cơm được dùng trong 3 buổi sáng, trưa, tối. Như các bạn đã biết, Malaysia là quốc gia Hồi giáo. Vì vậy, họ không dùng món thịt heo thay vào đó họ ăn nhiều thịt bò, cừu và cá. Họ thường dùng tay để lấy thức ăn, vì vậy có người gọi đây là "nhóm văn hóa ăn bốc".

Trong một buổi ăn thường có 3 nhóm chính: Nhóm salad (hay gỏi) được dùng để khai vị; Nhóm nướng sa tế: gồm thịt gà, thịt bò, hải sản xay nhuyễn tẩm gia vị rồi nướng, ăn cùng với cơm nắm cắt thành từng miếng nhỏ vừa ăn; Nhóm sốt cà ri: gồm các loại thịt bò, gà, mực, đuôi bò..., ăn cùng với cơm chiên cá cơm khô.

Một vài món nổi tiếng của Malaysia:

Món satay.(st)

- Trước hết là món Roti Jala, được làm từ hỗn hợp bột mì và trứng, cùng với một lượng nhỏ bột nghệ và bơ, được dùng kèm với bất cứ món nào có nhiều nước sốt. 

- Satay là món ăn phổ biến của Malaysia. Đó là những miếng thịt gà hoặc bò xiên vào trong que, có phết dầu nướng trên ngọn than đỏ. Món này được dùng khi nóng và kèm với nước sốt đậu phụng đặc biệt.

- Nasi Dagang được làm bằng cách nấu lẫn gạo và nếp với nhau, khi nấu cho thêm nước cốt dừa. Nasi Dagang dùng ăn với cà ri cá ngừ và dưa chua sẽ tăng phần hấp dẫn của món ăn.

- Keropok Lekor / Keping là hai món ăn nhanh phổ biến tại Terengganu. Keropok được làm từ thịt cá, pha trộn với bột cọ sagu. Cùng một món nhưng được trình bày ở 2 dạng khác nhau: loại dài, cần nhai nhiều được gọi là Lekor, trong khi loại nhỏ, giòn được gọi là Keping. Keropok ăn ngon nhất khi còn nóng, nếu ăn kèm với tương ớt sẽ ngon hơn.

- Ayam Goreng đây là món ăn làm từ gà khá phổ biến. Đầu tiên, gà được ướp kỹ với các loại gia vị khác nhau như nghệ và bột cà ri, sau đó đến công đoạn rán gà. Gà rán được dùng nóng. 

- Sata là hỗn hợp gồm thịt cá, hành, gừng được giã thành một hỗn hợp, đặt trong lá chuối rồi cuốn lại, sau đó nấu trên bếp, nhỏ lửa. Đây là món ăn mặn được dọn vào cuối buổi.

Món Satay cùng nước sốt

Trong bữa ăn, tất cả các món ăn được bày cùng một lúc, với đầy đủ màu sắc và hương vị thơm nồng. Chính do sự lôi cuốn đó đã góp phần lớn trong việc ngày càng có nhiều du khách khắp nơi trên thế giới đến quốc gia này vừa để thưởng lãm những cảnh quan đẹp vừa thưởng thức "hương, vị và sắc màu" của Malaysia.

Âm nhạc

Âm nhạc truyền thống Malaysia bị ảnh hưởng nhiều từ phong cách Trung Quốc và Hồi giáo. Âm nhạc chủ yếu dựa quanh gendang (trống), nhưng ồm cả các nhạc cụ gõ khác (một số làm bằng các loại vỏ và mai); rebab, một nhạc cụ dây hình cung; serunai, nhạc khí hai lưỡi như oboe; sáo, và trumpet. Nước này có truyền thống múa và kịch múa lâu đời, một số có nguồn gốc Thái, Ấn Độ, Bồ Đào Nha. Đạo Hồi cũng đưa ra điệu múa Zapin. Các nghệ thuật biểu diễn truyền thống, có ảnh hưởng của Thái Lan là manora và makyong. Trong những người Trung quốc và Ấn Độ có các điệu hát giao hưởng nổi tiếng của Trung quốc và các điệu múa nổi tiếng của người ấn Độ. Các hình thức nghệ thuật khác gồm wayang kulit (rối bóng), silat (một kiểu võ thuật cách điệu hoá) và đồ thủ công như batik, dệt, bạc và đồ đúc đồng.

Lễ hội

Là một cộng đồng đa sắc tộc, Malaysia là đất nước của những lễ hội sắc màu. Đạo Hồi, đạo Phật, đạo Cơ đốc, đạo Hindu, đạo Khổng đều có nhiều ngày lễ vào các thời điểm khác nhau trong năm với những lễ hội sôi động, điệu múa và kịch truyền thống

-      Ngày lễ Hồi giáo (Hari Raya Puasa đánh dấu sự kết thúc của tháng chay Ramadan, Awal Muharram (Năm mới Hồi giáo) và Maulidul Rasul (Ngày sinh Nhà tiên tri), Hari Raya Haji)

-      Ngày lễ truyền thống Trung Quốc (Năm mới Âm lịch, Thanh Minh, Trung thu)

-      Lễ Phật Đản

-      Ngày lễ Hindu giáo (Deepavali, lễ hội ánh sáng, Thaipusam)

-      Một số ngày lễ của các tôn giáo, dân tộc khác: lễ Vaisaki - Năm mới của người Sikh, Hari Gawai của người Iban (Dayak), Pesta Menuai (Pesta Kaamatan) của người Kadazan-Dusun, Thứ sáu tuần thánh, Giáng sinh...

Thể thao

Người Malaysia thường chơi thể thao để thư giãn, giải trí. Môn thể thao được ưa thích nhất là thả diều. Đây là một trong những môn thể thao lâu đời nhất có từ thời Melakan. Ngày nay thả diều được tổ chức như một sự kiện quốc tế lớn thu hút nhiều người tham gia từ khắp nơi trên thế giới như Hà Lan, Bỉ, Đức, Singapo hay Nhật Bản

Silat cũng là một môn thể thao phổ biến ở Malaysia thu hút cả nam giới lẫn phụ nữ. Đây được coi là môn nghệ thuật phòng ngự của Malaysia.

Các môn thể thao phổ biến khác: Sepak Takraw, Wayang Kulit, bóng đá, đua ngựa, đua xe, đua thuyền máy, cricket, squash và hockey. Các tuyển thủ bóng bàn và cầu lông của Malaysia thường chiếm những vị trí rất cao trong bảng xếp hạng thế giới.

8. Giáo dục

Giáo dục thuộc trách nhiệm của chính phủ liên bang. Hệ thống giáo dục quốc gia bao gồm giáo dục từ mẫu giáo tới bậc đại học. ở Malaysia hệ thống giáo dục phổ thông là bắt buộc. Giáo dục tiểu học và trung học được miễn phí. Trẻ em bắt đầu lớp 1 của bậc tiểu học khi 6 tuổi. Bậc tiểu học kéo dài 6 năm, trung học cơ sở 3 năm, tiếp theo là 2 năm phổ thông trung học và 2 năm ở bậc sau trung học. Sau khi hoàn thành ba năm trung học cơ sở, học sinh sẽ phải tham gia kỳ thi chuyển cấp quốc gia. Kết quả của kỳ thi này sẽ quyết định việc tiếp tục theo học trung học phổ thông bậc cao với các chương trình học như khoa học, kỹ thuật hay học nghề.

Quá trình tuyển chọn vào học trung học phổ thông bậc cao ở Malaysia do Bộ Giáo dục đảm nhiệm. Học sinh sau khi kết thúc hai năm học trung học phổ thông bậc cao phải trải qua kỳ thi bắt buộc để có bằng tốt nghiệp phổ thông (Pijil Pelaran Malaysia) hoặc bằng học nghề (Sijil Pelaran Malaysia Vokasional).

Chương trình giáo dục tiền đại học ở Malaysia được chia thành hai mức độ: mức độ A và mức độ đại học. Kết quả của kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông bậc cao sẽ quyết định việc học sinh tiếp tục học lên cao theo mức độ nào.

Hiện nay, Malaysia có 15 trường đại học công lập, 4 chi nhánh của trường Đại học nước ngoài cấp bằng cử nhân, 11 trường đại học tư, 1 trường cao đẳng. Ngoài ra, Ma laysia còn có khoảng 30 trường tư với chương trình cấp bằng của trường đại học nước ngoài 3+0 (nghĩa là toàn bộ chương trình của trường đại học nước ngoài được tổ chức tại Malaysia) và khoảng 35 trường cao đẳng tư với các chương trình bán du học 2+1 (bán du học là chương trình được thực hiện một phần ở Mã Lai và phần còn lại được hoàn tất tại trường đại học chủ quản ở nước ngoài).

Các viện giáo dục bậc đại học tổ chức nhiều khoá học đa dạng với nhiều hình thức học khác nhau và bảo đảm chất lượng giáo dục cao. Để bảo đảm chất lượng giáo dục và để bảo vệ lợi ích của công chúng và sinh viên, tất cả các viện giáo dục bậc đại học đều phải đăng ký và được Bộ Giáo dục Malaysia chấp thuận. Thêm vào đó, Hội đồng Uỷ nhiệm Quốc gia (LAN), được nhà nước thành lập dưới Đạo luật Hội đồng Uỷ nhiệm Quốc gia 1996 là cơ quan pháp luật chịu trách nhiệm quản lý tiêu chuẩn và chất lượng giáo dục bậc đại học ở các PHEIs. Hội đồng này bảo đảm rằng việc giáo dục tuân theo tiêu chuẩn quốc tế và sẽ đem lại lợi ích to lớn cho sinh viên.

9. Ngày nghỉ/lễ tết.

1/1 - Ngày đầu năm mới

2/2 - Hari Raya Qurban

22/2 - Awal Muharam

1/5 - Quốc tế lao động

2/5 - Prophet Mohammad's Birthday

3/5 - Wesak Day

Thứ 7 đầu tiên của tháng 6: Ngày sinh nhật nhà vua

31/8 - Ngày quốc khánh

16/9: Ngày Malaysia (chỉ được tổ chức ở bang Sabah)

11/11 - Deepavali

14-15/11 - Hari Raya Puasa

25/12 - Lễ giáng sinh

Vũ Ngọc (Tổng hợp)